Joseph Jacobs

Joseph Jacobs (1854–1916) was een Australisch-Britse folklorist, schrijver en literatuurhistoricus. Geboren in Sydney groeide hij uit tot een van de belangrijkste verzamelaars van Engelstalige volksverhalen van de negentiende eeuw. Hij studeerde in Cambridge en Londen en bouwde een indrukwekkende academische loopbaan op als redacteur van het tijdschrift Folk-Lore en als historicus van de Joodse literatuur. Zijn grootste bijdrage aan de wereldliteratuur ligt echter in zijn systematische verzameling en bewerking van Engelse, Keltische en Europese volksverhalen voor een breed publiek.

Jacobs onderscheidde zich van zijn tijdgenoten doordat hij volksverhalen toegankelijk wilde maken voor kinderen zonder de oorspronkelijke volksaard te verloochenen. Hij baseerde zich op mondelinge tradities, oudere tekstbronnen en vergelijkend folkloristisch onderzoek. Zijn bewerkingen behielden de directe, levendige verteltoon van het gesproken woord, waardoor de verhalen zowel geschikt waren om voor te lezen als om zelf te lezen. Hij publiceerde onder meer English Fairy Tales (1890) en More English Fairy Tales (1894), werken die tot de standaardrepertoires van de Engelstalige kinderliteratuur behoren.

De verhalen die Jacobs verzamelde beslaan een breed spectrum van volkse thema’s: slimheid tegenover domheid, armoede tegenover rijkdom, en de strijd tussen goede en kwade krachten. In Jaap en de Bonenstaak volgt de lezer een arme jongen die door zijn eigen nieuwsgierigheid en moed zijn lot weet te keren. De drie kleine biggetjes vertelt het vertrouwde verhaal van drie varkentjes die elk op hun eigen manier het hoofd bieden aan een dreigende wolf. In De Drie Dombo’s speelt Jacobs in op de volkse traditie van het komische verhaal, waarin een reeks personages buitensporig irrationeel reageert op een denkbeeldig gevaar.

Andere verhalen tonen zijn oog voor het magische en het griezelige. Kaatje Kraaknoot volgt een moedig meisje dat een betoverde prins probeert te redden, terwijl De Oude Vrouw en Haar Biggetje de cumulatieve vertelstructuur gebruikt die zo kenmerkend is voor oude mondelinge volksverhalen. In De Rozenboom klinken echo’s van continentale sprookjestraditie door, met motieven van jaloezie, kinderleed en uiteindelijke gerechtigheid.

De nalatenschap van Joseph Jacobs is aanzienlijk. Zijn verzamelingen worden tot op de dag van vandaag herdrukt en bestudeerd, zowel door folkloristen als door onderzoekers van kinderliteratuur. Hij legde een fundament voor het begrip van de Engelstalige verteltraditie en zorgde ervoor dat tientallen verhalen die anders verloren hadden kunnen gaan, bewaard bleven voor volgende generaties.