Giambattista Basile

Giambattista Basile (ca. 1566–1632) was een Italiaans dichter, soldaat en hoveling uit de baroktijd. Hij werd geboren in Napels en bracht een groot deel van zijn leven door aan de hoven van adellijke families in Italië. Basile geldt als een van de vroegste en belangrijkste verzamelaars van Europese volksverhalen. Zijn werk vormt een onmisbare schakel in de geschiedenis van het sprookje als literair genre.

Zijn bekendste werk is Lo cunto de li cunti, ook wel bekend als het Pentamerone, een verzameling van vijftig volkssprookjes geschreven in het Napolitaanse dialect. Het werk werd postuum gepubliceerd tussen 1634 en 1636. Basile’s verhalen worden gekenmerkt door een levendige, barokke stijl vol humor, ironie en volkse uitdrukkingen. Zijn sprookjes bevatten vroege versies van verhalen die later door Charles Perrault en de gebroeders Grimm wereldberoemd zouden worden, waaronder varianten van Assepoester, Rapunzel en Doornroosje.

De verhalen van Basile spelen zich vaak af in een wereld waar armoede, geluk en list de hoofdrol spelen. In De Rijk Geworden Bedelaar volgen we een oude bedelaar die, gebukt onder schulden en op het punt gevangenisstraf te ondergaan, zijn twee zonen achterlaat met niets anders dan wijze woorden. Het verhaal verkent thema’s als armoede, vindingrijkheid en de onverwachte wendingen van het lot. In De Drie Zusters staat het contrast tussen ongeluk en geluk centraal, waarbij de jongste dochter Nella haar weg baant in een wereld die haar oudere zusters steeds tegenwerkt.

Basile’s verhalen onderscheiden zich van latere sprookjesverzamelingen door hun rauwe, ongepolijste karakter. Waar Perrault en Grimm hun verhalen aanpasten voor een breder of moralistisch publiek, behield Basile de grilligheid en complexiteit van de oorspronkelijke volkstraditie. Zijn werk biedt daarmee een uniek venster op de vertelcultuur van het zeventiende-eeuwse Napels. Giambattista Basile wordt tot op de dag van vandaag beschouwd als een van de grondleggers van het Europese literaire sprookje.